Probit, Doğrusal Diskriminant, Çoklu Regresyon, Logit

1.3.3.1. Probit modeliyle mali başarı analizi: Bu model başarılı işletmeleri %94.29 oranında, başarısız işletmeleri ise %88 oranında doğru olarak tahmin etmiştir. Aşağıdaki formül bilanço verilerine uygulandıktan sonra bulunan değerin 0.5 den büyük olması durumunda şirketin mali başarılı, tersi durumda ise mali başarısız olduğuna karar verilir. Yani Probit ile yapılan değerlendirmelerde mali başarı ve mali başarısızlık sınırı 0.5 değerinden geçmektedir.

Z (Probit) = 0.9783844 – 7.279586 * X10 + 4.682114 * X11 + 2.925153 * X20 + 6.036620 * X23 

1.3.3.2. Doğrusal Diskriminant Analiz (DDA) modeliyle mali başarı analizi: Bu model başarılı işletmeleri %88.67 oranında, başarısız işletmeleri ise %84 oranında doğru olarak tahmin etmiştir. Aşağıdaki formül bilanço verilerine uygulandıktan sonra bulunan değerin -0.16957 den (dikkat ediniz sayı negatifdir) büyük olması durumunda şirketin mali başarılı, tersi durumda ise mali başarısız olduğuna karar verilir. Yani DDA ile yapılan değerlendirmelerde mali başarı ve mali başarısızlık sınırı -0.16957 değerinden geçmektedir.

Z (DDA) = – 0.3696178 – 5.6164065 * X10 + 3.9482535 * X11 + 2.8446311 * X20 + 3.0106433 * X23 

1.3.3.3 Çoklu Regresyon Modeliyle (ÇRM) mali başarı analizi: Bu model 0,55 kopuş değeri için başarılı işletmeleri %88.6 oranında, başarısız işletmeleri ise %88 oranında doğru olarak tahmin etmiştir. Aşağıdaki formül bilanço verilerine uygulandıktan sonra bulunan değerin 0.55 den büyük olması durumunda şirketin mali başarılı, tersi durumda ise mali başarısız olduğuna karar verilir. Yani ÇRM ile yapılan değerlendirmelerde mali başarı ve mali başarısızlık sınırı 0.55 değerinden geçmektedir.

Z (ÇRM) = 0.675985 – 1.4078520 * X10 + 0.9897 * X11 + 0.7130570 * X20 + 0.7546710 * X23 

1.3.3.4. Logit Modeliyle (LOG) mali başarı analizi: Bu model 0,5 kopuş değeri için başarılı işletmeleri %94.29 oranında, başarısız işletmeleri ise %91.67 oranında doğru olarak tahmin etmiştir. Aşağıdaki formül bilanço verilerine uygulandıktan sonra bulunan değerin 0.5 den büyük olması durumunda şirketin mali başarılı, tersi durumda ise mali başarısız olduğuna karar verilir. Yani Logit ile yapılan değerlendirmelerde mali başarı ve mali başarısızlık sınırı 0.5 değerinden geçmektedir.

Z (LOG) = 2.2233 – 13.5481 * X10 + 8.4267 * X11 + 4.5528 * X20 + 11.2191 * X23 

Yukarıda belirtildiği gibi dört modelin başarılı işletmeleri doğru tahmin oranları %88 ile % 94.29 arasında, başarısız işletmeleri doğru tahmin oranları ise %84 ile %91.67 arasında değişmektedir. Bu dört oranın birden kullanılması durumunda ise mali başarı-başarısızlık değerlendirmelerinde doğru tahmin oranı muhtemelen daha yüksek olacaktır. Yapılan çalışma tüm hisse senetlerinde, yirmiüç farklı oran ile bu oranlardaki dönemsel değişikliğin fiyatlara yansımasının istatistiksel yöntemlerle analiz edilerek her bir oranın ağırlığını gösteren katsayıların bulunması olarak özetlenebilir. Yukarıdaki formüllerde yer almayan diğer ondokuz oran ise katsayıları sonucu etkilemeyecek kadar küçük olan oranlardır. Yukarıda belirtilen dört yöntem içinden en başarılı yöntem Logit’dir.  

Bilançoya yukarıdaki formülleri uyguladıktan sonra bulunan değer, mali başarı yeterlilik noktası değerinden büyükse şirketin mali açıdan başarılı olduğuna, küçükse mali bakımdan başarısız olduğu sonucuna varılır

Formüllerin uygulanmasında dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır: Öncelikle bazı oranların sonsuz çıkması durumunda, ya bu oranı sıfır kabul etmelidir ya da en yakın değere yuvarlamalıdır. Bir diğer önemli nokta ise, bu değerlerdeki yön değişimidir. Değerlerin birbirlerini izleyen bilanço dönemlerinde çok aşırı dalgalanmaları durumunda sonuçlar tereddütle karşılanmalı ve bilanço dip notlarının satır araları çok iyi okunmalıdır. Mali başarısızlıktan, mali başarıya geçmek üzere olan veya geçen şirketlerin prim potansiyellerinin yüksek olabileceği veya tersine mali başarıdan başarısızlığa doğru düşen şirket hisselerinin borsada değer kaybedeceği unutulmamalıdır. Yıllık ve altı aylık bilançolar bağımsız denetimden geçtiği, üç ve dokuz aylık bilançolar denetimden geçmediği göz önünde tutularak; yıllık ve altı aylık bilançolara daha fazla önem verilmelidir. Bilançolar üzerinden şirketin mevsimsel gelişimini görebilmek için; bir önceki yılın aynı dönemindeki bilanço değerlendirme sonuçlarıyla karşılaştırmalı olarak yapmak çok yararlı olacaktır. Formüllerin sonuçlarındaki sürekli artış veya sürekli azalış durumlarında bilanço dip noktaları gözden geçirilmelidir. Yeni yatırımlar yapan bir şirketin, yatırım maliyeti-borçlanması nedenleriyle oranları düşecektir ama yatırımlar tamamlandığında bu oranlar tekrar hızla yükselmeye başlıyacaktır. Beklentilerin değerlendirilmesi konusunda aracı kurumların hazırladıkları şirket raporları-ziyaret raporları, İMKB yıllığı, v.b. bilgiler çok yararlı olacaktır.

Sonraki yazılar »