Hisse Senedi Endeksleri

Çalışmalarımızda bizi yakından ilgilendiren Hisse Senedi Endeksleri olacaktır. Hisse senedi piyasasının genel bir göstergesi olan hisse senedi endeksleri fiyatlar baz alınarak oluşturulmakta ve genellikle piyasanın anlık durumu hakkında bize fikir vermektedir. Oluşturulan bu endekslere “Fiyat Endeksleri” denmekte ve menkul kıymet borsalarına kote olan şirketlerin oluşturdukları endüstri ve sektör gruplarının performansının ölçülmesine yardımcı olmaktadır.
1884 yılından beri kullanılmakta olan hisse senedi endeksleri (stock indexes and averages) dünyadaki çeşitli yatırım kuruluşları ve borsalar tarafından farklı farklı hesaplanmaktadır. Bu hesap şekilleri incelendiğinde genelde üç hesap türü göze çarpmaktadır:

Aritmetik ortalama formülü

Aritmetik ortalama formülü ile hesaplanan endekslerde, hisse senedi fiyatlarının ya da her bir hisse senedi için hesaplanan basit endekslerin aritmetik ortalaması alınır. Bu tür endekslerde eğer hisse senedi fiyatlarının ortalaması alınıyorsa, endeksteki hisse senetlerine fiyatları oranında ağırlık verilmiş olur. Böylece fiyatlarında aynı oranda değişim olan iki hisse senedinden fiyatı daha yüksek olanı endeksi daha fazla etkiler.
Aritmetik ortalamanın kullanıldığı endekslere örnek olarak Dow Jones ve Nikkei verilebilir. Dow Jones Industrial Average (DJIA), New York Borsasında işlem gören, piyasa değeri yüksek 30 sanayi şirketinin hisse senetleri kullanılarak hesaplanmaktadır. DJIA değeri, hisse senedi fiyatlarının toplanıp, hisse senedi bölünmesi (stock split) gibi bazı özel durumlarda değiştirilen bir bölene oranlanması ile bulunur.
Nikkei ortalaması ise Tokyo Borsasında 16 Mayıs 1949′dan beri işlem gören 225 şirketi içermektedir. Dow Jones endeksi gibi Nikkei endeksi de endeks kapsamındaki hisse senedi fiyatlarının toplamının, ilk hesap gününde endeksteki şirket sayısı olan ancak, sermaye artırımı, bölünme ve birleşme gibi durumlar nedeniyle endeksin sürekliliğini sağlamak ve fiyatlardaki değişiklikler dışındaki etkileri gidermek amacıyla değişikliğe uğrayan bir “bölen”e bölünmesi ile hesaplanır. Bu ortalama Tokyo Borsası tarafından 1 Temmuz 1969′a kadar hesaplanmıştır. Borsa bu tarihten sonra, piyasa değeri ağırlıklı olan TOPIX endeksini hesaplamanın daha iyi olacağı düşünmüş ve Nikkei endeksini bırakmıştır. Nikkei Endeksi bu tarihten itibaren “Nikkei Average” olarak adlandırılmaktadır.
Formül:

Et:	Endeksin t zamandaki değeri
Fit:	inci hisse senedinin t zamandaki fiyatı
Bt:	Bölenin t zamandaki değeri

 

Geometrik ortalama formülü

Bu yöntemde endekse dahil herbir hisse senedinin fiyatı bir önceki günkü fiyatına bölünür, bulunan rakamlar birbiriyle çarpıldıktan sonra hisse senedi sayısı kadar kökü alınır ve bir gün önceki endeks değeriyle çarpılır. Örnek olarak Value Line Composite Index verilebilir. Value Line Composite Index, NYSE, AMEX ve tezgahüstü piyasada işlem gören 1695 hisse senedini içermekte ve geometrik ortalama formülü ile hesaplanmaktadır.
Formül:

Et:	Endeksin t zamandaki değeri
Et-1:	Endeksin t-1 zamandaki değeri
N:	Endekse dahil olan hisse senedi (şirket) sayısı
Fit:	inci hisse senedinin t zamandaki fiyatı
Fi,t-1:	inci hisse senedinin t-1 zamandaki fiyatı
Bt:	Bölenin t zamandaki değeri

« Önceki Yazılar