Ters Repo (Reverse Repurchase Agreement)

Düz repoda menkul kıymetin geri alınmak üzere satılması söz konusu iken, ters repoda, repoya konu olan sermaye piyasası aracının geri satmak üzere satın alınması söz konusu olmaktadır. Yani burada repo işlemi borç veren açısından tanımlanmaktadır. Menkul kıymeti alan kişi veya kurum borç vermiş olmakta, aldığı kıymetleri anlaşmayla belirlenen tarihte faiziyle birlikte geri teslim etmektedir. Bu işlemde menkul kıymet, bir yandan asıl sahibinin portföyünden çıkmakta ve mülkiyeti ve/veya zilyetliği karşı tarafa geçmekte; diğer yandan ise sözleşme vadesi boyunca kıymet teminat vasfını korumaktadır.

Ters repo, bir menkul kıymetin işlem başlangıç valörüden alınıp, bitiş valöründen geri satılması işlemidir. Ters repo yapan taraf, parayı kullandıran taraf olmakta ve geri satım taahüdü ile menkul kıymetin alımı yapılmaktadır.

Ters repo işlemlerinde, taraflar arasında kararlaştırılan şartlarla işlem yapılarak menkul kıymetler çerçeve anlaşmasında belirlenen usuller dahilinde tevdii edilmekte ve menkul kıymetler yetkili kuruluş tarafından TCMB’ce yapılacak düzenlemeler çerçevesinde “depo” edilmektedir. İşlemin vadesinde ise menkul kıymetler yetkili kuruluşun talimatına istinaden “depo”lar arasında hesaben karşı tarafa iade edilmektedir.

Ters repo işlemi ile menkul kıymet alımında menkul kıymetin mülkiyeti yetkili kuruluşa geçmekte ve getirileri de aksine bir hüküm bulunmadıkça yetkili kuruluşa ait olmakta; vade tarihinde, menkul kıymetin mülkiyeti, kararlaştırılan bedelin ödenmesi ile tekrar karşı tarafa geçmektedir.

Ters repo ile alınan menkul kıymetlerin işlem tarihi ve vade arasındaki süre içinde kalmak ve vadesi geri satma vadesini geçmemek koşuluyla repo işlemi ile yeniden satılması da mümkündür.

Repo ve ters repo işlemlerine konu olabilecek menkul kıymetler şu şekilde sıralanabilir:

• Devlet tahvilleri,
• Hazine bonoları,
• Banka bonoları ve banka garantili bonolar,
• Kamu Ortaklığı İdaresi, Toplu Konut İdaresince ihraç edilen borçlanma senetleriyle mahalli idareler ve bunlarla ilgili idare, işletme ve kuruluşların kanun uyarınca ihraç ettikleri borçlanma senetleri,
• Varlığa dayalı menkul kıymetler dahil olmak üzere, menkul kıymetler borsaları veya teşkilatlanmış diğer piyasalarda işlem gören veya borsada tescil edilmiş olan borçlanma senetleri,
• Dövize endeksli olarak çıkarılan hazine bonoları ve devlet tahvilleri,
• Eurobond gibi yabancı tahviller.

Merkez Bankası, piyasada yaşanan nakit sıkışıklığı ya da bolluğu durumlarına göre sıkışık piyasalarda repo; nakit fazlası olan durmlarda ise ters repo ihaleleri yaparak piyasadaki nakit durumunu dengelemeye çalışmaktadır.