Finansal Sözlük – A

A

Acenta
Bir borsa aracı kurumu ile acentalık sözleşmesi imzalayarak faaliyet gösterdiği bölgede sermaye piyasası araçlarının alım satım işlemlerinin aracı kuruma iletilmesi ve gerçekleşen işlemlerin tasfiyesine aracılık eden gerçek kişi veya ticaret şirketlerine “acenta” denir. Acentalar aracı kurumların şubelerle birlikte merkez dışı örgütlerini oluşturur.

Acentalar SPK tarafından yapılacak düzenlemelere uymak ve 1.sınıf tacirlere mahsus defter ve kayıtları tutmakla yükümlüdür. Müşterilere saklama hizmeti veremezler. Sadece alım satım taleplerini aracı kuruma iletmek ve takip etmekle sorumludurlar.

Açığa Satış
Kendi portföyünde mevcut olmayan malı satmak. Borsada herhangi bir senedin fiyatının düşeceğini düşünen ancak elinde o senetten olmayan yatırımcının fiyatlar düştüğünde yerine koymak üzere olmayan senedi satışına “açığa satış” denir. Bu durumda yatırımcı “açığa pozisyon” almıştır. Daha sonra uygun bulduğu bir zamanda sattığı bu senedi alarak pozisyonunu kapatır.

Açık Piyasa İşlemleri
APİ olarak da bilinir. Devletin Merkez Bankası aracılığıyla kullandığı bir para piyasası aracıdır. Bu yöntemde Merkez bankası menkul kıymetlerin satıldığı piyasaya tıpkı özel bir aracı kuruluş gibi girer ve portföyündeki (daha çok tahvil, hazine bonosu türü) menkulleri satar veya tersine piyasadan kendi portföyüne menkul kıymet alır.

Bunu yapmaktaki asıl amaç piyasadaki para miktarı ve faiz hadlerini ayarlamaktır. Nitekim Merkez Bankasının tahvil satışı piyasadan bunun karşılığı para çekmesi, tahvil satın alması ise piyasaya para sürmesi anlamına gelir.

Açılış Fiyatı
Bir borsada her hisse senedi için seans öncesi saptanmış ve o hisse senedinin ilk olarak işlem göreceği (ya da görmesi beklenen) fiyattır. Bu fiyatın doğru olarak belirlenmesi piyasa etkinliği açısından önemlidir.

Önceleri İMKB’de her hissenin kapanış fiyatı bir sonraki seans için açılış fiyatı olarak belirleniyordu. Ancak kötü kullanımlar sonucu bu yönteme son verildi. Şimdi artık açılış fiyatı bir önceki seansın ağırlıklı ortalama fiyatı olarak hesap edilmektedir.

Adat
Faiz hesaplamalarında kullanılan bir terimdir. Faize esas olan anapara miktarı ile günlerin çarpımı sonucu ortaya çıkan rakam adattır. Daha sonra adat sabit bölene bölünerek faiz hesaplanır.

Agresif Hisseler
Beta katsayısı değerleri 1′den büyük olan hisse senetleridir. Bu senetlerin fiyatları piyasa yükselirken piyasadaki ortalama yükselişten daha çok yükselir. Ancak piyasada fiyatlar düşerken de ortalama düşüş hızından daha hızlı düşerler.

Ağırlıklı Ortalama Fiyat
Borsada bir işlem günü sonunda bir hisse senedinde gerçekleşen tüm normal emirlerin hesaba katılarak o hisse senedinin ağırlıklı ortamala fiyat metodu uygulanarak bulunan fiyatıdır. Bu metodta bir hissede gün boyunca her gerşçekleşen emrin fiyatı ile miktarı çarpılarak hesaplanmış tüm emirler toplanır. Çıkan sonuç bütün emir toplamlarının içerdiği hisse senedi miktarına bölünür. Hesaplanan ağırlıklı ortalama fiyat o hissenin ertesi günkü açılış fiyatı olur.

Aktif
İşletmenin sahip olduğu ekonomik değeri olan maddi ve maddi olmayan varlıklara aktif denir. Diğer adı varlık’tır.

Aktif Karlılığı Oranı
Şirketlerin maki güçlerini ölçen oranlardan biridir. Vergi ve faizden önceki karın toplam aktiflere bölünmesiyle bulunur. Oranın yüksek olması iyi bir işarettir. Firmanın aktif yatırımlarından yüksek kar ettiği anlamına gelir.

Aktif Portföy Yönetimi
Bir portföy yönetim tarzıdır. Sürekli alıp satarak portföydeki mal pozisyonu değiştirilir ve böylece piyasanın ortalamasından daha yüksek bir getiri elde etme amaçlanır.

Alacak devir hızı
Ticari alacakların kaç kez satışlara dönüştüğünü gösterir.

Al-tut Yaklaşımı
Pasif portföy yönetimlerinde kullanılan en basit yöntemdir. İyi bir araştırma ile hangi menkul değere ne kadar süre ile yatırım yapılacağı tespit edilir. Menkul değer satın alındıktan sonra kararlaştırılan süre kadar elde tutulur. Fiyatlar düşse bile öngörülen süreye sadık kalınır.

Alım Opsiyonu
Bir hisse senedini önceden tespit edilen bir tarihte ve fiyattan satın alma hakkına “alım opsiyonu” denir. Opsiyonu satın almak için belli bir komisyon ödenir.

AMEX
American Stock Exchange’nin kısaltmasıdır. ABD’de ulusal çaptaki NewYork Stock Exchange (NYSE) sonra ikinci en büyük ve ünlü borsadır.

Amorti
Bedeli bir kerede ödenip daha fazla faiz işlemesine son verilen tahvile “amorti” denir.

Amortisman
Bir şirkette 1 (bir) yıldan daha uzun süre kullanılacağı düşünülen duran varlıklar her yıl eskiyerek değer kaybeder. Bu değerin o yılın gelirlerinden bir payı gider olarak düşülerek bir hesapta toplanır. Bu işleme “amortisman ayırmak” denir.

Ana Trend
Bir teknik analiz terimidir. Fiyatların uzun vadeli eğilimini gösteren trend(akım)dir. Ana trendin yönü yükselme ise buna “boğa eğilimi” düşüş yönünde ise “ayı eğilimi” denir.

Anonim şirket
Bir ünvana sahip, en az 5 ortakça ana sözleşmesinde yazılı konularda faaliyette bulunmak üzere asgari 5 milyar TL sermaye ile kurulmuş olan ve esas sermayesi belli paylara bölünmüş olan sermaye şirketlerine denir.

Antitröst Kanunlar
Kartel, tekel, tröst oluşturmayı yasaklayan kanunlara denir. İlk olarak 1890 yılında ABD’de uygulandı. ABD’de oluşan ve çok büyük güç kazanan bazı şirketler bu kanunlar sonucu küçük parçalara ayrılmak zorunda kaldı.

Aracı Kuruluş
Türk mevzuatına göre sermaye piyasasında aracılık faaliyetleri yürütmeye yetkili kuruluşlardır. İkiye ayrılır : Bankalar ve aracı kurumlar.

Aracı Kurum
Yatırımcıların menkul değer alım ve satımlarına aracılık eden banka dışı finans aracı firmalarına denir. Aracı kurumlar önceleri bulunabilecekleri faaliyetler açısından bankalara göre dezavantajlı idiler. Ancak Sermaye Piyasası Kanununda yapılan değişiklikler sonucu faaliyet sınırları genişlemiştir.

Arbitraj
Çeşitli piyasalardaki küçük fiyat aralıklarından faydalanmak amacıyla bir piyasadan alıp aynı anda öbür piyasada satma işlemine denir. En çok uluslararası döviz piyasalarında farklı fiyat ve çapraz kur farklılıklarından yararlanmak için yapılır.

Avrupa para birimi
Avrupa ortak para birimi Euro, Avrupa Topluluğuna üye ülkelerin paralarının sabit tutarlarının toplamından oluşur. Bu tutarlar her üyenin ağırlık katsayısına göre belirlenmiştir. Katsayılar ülkenin GSMH’si, Topluluk içindeki ticaret hacmi ve kısa vadeli parasal destekleme sistemi içindeki paylarına göre belirlenmiştir. Avrupa Birliği ülkelerinde kademeli olarak Euro’ya geçiş hedeflenmektedir.

Ayı Tavrı
Borsada fiyatların düşeceğini tahmin eden veya fiyatları düşürmek üzere spekülasyon yapan yatırımcı tavrına denir. Oxford sözlüğüne göre “ayıyı yakalamadan postunu çıkarmak” deyimi ayı teriminin kaynağıdır. Webster sözlüğü ise ayının pençesinin aşağı doğru savuruşunu terimin kökeni kabul eder.

Ayni Tevdiat
Menkul değerin saklanması ve gerektiğinde geri verilmesi amacıyla bir bankada depo edilmesidir. Bugün bankaların Merkez Bankası’nda, aracı kurumların da Takasbank’ta bu tür hesapları vardır.