Finansal Sözlük – B

B

Bağımsız Dış Denetim

Mali ve muhasebe konularında denetimi yapılacak şirketin bu denetiminin bağımsız denetim şirketlerince yapılmasına denir. Mevzuatımıza göre halka açık şirketler ile banka ve aracı kurum gibi sermaye piyasası kurumları yıllık bilançolarını bağımsız dış denetim kuruluşlarına denetletmek zorundadır.

Basit Faiz
Evvelki dönemlere ait faizin de ana paraya katılıp faize faiz işletilmeyen sadece o devredeki ana paranın faiz oranı kadarlık yüzdesi alınarak faizin bulunduğu hesaplama yöntemidir. Bileşik faiz hesabının tersidir.

Basit ortalama
Hisse senedinin belirli bir dönem aralığındaki kapanış fiyatlarının toplanarak baz alınan gün sayısına bölünmesi sonucu oluşturulan ortalamadır.

Baz Fiyat
İMKB’de bir menkul değerin seans sırasında işlem görebileceği en üst ve en alt fiyat limitlerinin belirlenmesine esas oluşturan fiyattır. Baz fiyat, menkul değerin bir önceki seanstaki ağırlıklı ortalama fiyatıdır. Eğer rakam küsuratlı ise en yakın fiyat adımına yuvarlanır.

Bedelli Sermaye Arttırımı
Para karşılığı (genelde nominal değer üzerinden) katılımı mümkün olan sermaye arttırımı işlemidir. Arttırım sonucu alınan hisse senetlerine de “bedelli senet” denir.

Bedelsiz Sermaye Arttırımı
Genellikle işletmeye gerçek anlamda yeni bir varlığı girmesiyle değil de yeniden değerleme değer artış fonu gibi fonlardan verilen seramaye payına verilen addır. Bazen de hisse senedini sulandırmak amacıyla ortaklara bedava verilen sermaye payıdır. Bu yolla alınan hisse senetlerine de aynı isim verilir.

Bilanço
Firmaların belli bir tarihteki finansal durumunu gösteren mali tablolardan en önemlisidir. Menkul değer analizlerinde özellikle temel analiz yaklaşımında bilançonun önemi büyüktür.

En önemli nokta, bilançonun firmanın o tarihe kadarki durumunun bir özeti değil sadece o tarihteki durumunun bir resmini verdiği gerçeğidir.

Bileşik Endeks
İMKB’de işlem gören şirketlerin genelindeki fiyat değişimlerine ölçmeye yarayan endekse verilen addır. İşlem gören tüm hisse senetleri endeks hesabına dahil edilmez. İMKB 100 endeksi ve İMKB 30 endeksi bileşik endekse örnektir.

Bileşik faiz
Herhangi bir sermayeye verilen faize de faiz verilmesidir. Yani belirli bir dönem sonundaki faiz artı ilk sermaye toplamına tekrar faiz işlemi uygulanması işlemidir. Bileşik faiz ticari bankaların mevduat ve kredi işlemlerine uyguladıkları bir yöntemdir.

Birinci El Piyasa
Menkul değerlerin ihraç edilirken ilk kez sürüldükleri piyasaya verilen addır. Örneğin; bir şirket yeni tertip tahvillerini doğrudan veya bir aracı vasıtasıyla ilk kez halka arz ediyorsa bu birinci el piyasadır. Birinci el piyasada menkul değer alan aracılar satmak istediğinde ikinci el piyasa sözkonusu olur.

Blue chips
Borsalarda büyük firmalara ait ve yıllar itibariyle istikrarlı bir seyir izleyen menkul kıymetlere verilen isimdir. Bunlar genelde tanınmış firmaların kağıtlarından oluşur. Yatırımcı gözüyle bunlara güven tamdır. Bundan dolayı da fiyatları nispeten yüksektir.

Boğa Tavrı
Borsada fiyatların yükseleceğini uman ve bu doğrultuda spekülasyon yapan yatırımcı tavrına denir. Boğa tavrı yoğun ve sürekli bir alım olarak kendini gösterir.

Borsa
Herhangi bir malın veya mal kategorisinin belli kural ve geleneklere göre alınıp satıldığı fiziksel mekanlara verilen addır.

Örneğin; ticaret borsası tüccarların mal alıp sattığı toptancı bir borsadır. Menkul kıymetler borsası (stock exchange) ise hisse senedi, tahvil gibi “mal”ların satıldığı piyasadır.

Her önüne gelen borsalardan alış veriş yapamaz. Borsaya üye olan belli kişi ve aracılar işlem yapabilir. Diğer kişiler aracılar vasıtasıyla işlem yapabilirler.

Borsa dışı piyasa
Londra ve New York borsaları gibi, kabul edilen hisse senedi borsalarının yetkileri dışında hisse senetleri alım ve satımının yapıldığı piyasadır. Türkiye’de de borsa dışı piyasa lot altı ve küsuratlı işlemlerle sınırlıdır. Bu işlemler İMKB tarafından 1990′dan itibaren denetim altına alınmıştır.

Borsa emirleri
Müşteri emirleri, üye temsilcileri tarafından seans içinde borsa bilgisayar sistemine aktarıldığında borsa emrine dönüşür.

Bölgesel pazar
Ülkenin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli hisse senetlerinin güvenli bir ortamda işlem görmesini sağlamak amacıyla kurulmuştur. Aynı zamanda ulusal pazar için geçerli kotasyon şartlarını sağlayamayan şirketler de burada işlem görür.

Bölünme
Başta sermaye arttırımı olmak üzere çeşitli nedenlerden ötürü bir şirketin piyasada dolaşan hisse senetlerinin sayısında artış olmasına denir. Sermaye artırımı olmasa bile hisse senedinin fiyatı işlem görürken psikolojik olarak yüksek bulunduğunda da uygulanan bir yöntemdir.

Eski pay sahipleri bu yeni çıkan paylardan rüçhan hakları sonucu öncelikle alabilirler. Yeni çıkan hisse bedelli veya bedelsiz olabilir. Böylece elinde 1 adet hisse senedi olan yatırımcı bölünmeden sonra örneğin 3 adet hisse senedine sahip olur. Hisse senedi üçe bölünmüş ve fiyatı da 1/3 olmuştur.

Broker
Simsar anlamına gelir. Sermaye piyasasında ise “borsa brokeri” anlamındadır. Dar anlamda sadece aracılık eden, kendi işlemleri olmayan borsa üyesi anlamına gelir. Günümüzde ise borsa üyesi banka ve aracı kurumların borsa binasında işlem yapan görevlilerine de broker denmektedir. Borsa binasında kendilerine ayrılmış bölümlerde işlem yaparlar ve müşterilerinin verdiği al-sat emirlerini yerine getirirler.

Brüt kar marjı
İşletmenin satışlarının brüt karlılığını gösterir.